Kapadokya b?lgesindeki Erciyes,Hasanda??,Melendiz ve
G?ll?da? jeolojik devirlerde aktif birer volkan durumundayd?.Volkanlar?n
p?sk?rmeleri,?st Miyasen'de (10 milyon y?l ?nce) ba?lay?p Holosen'e
(g?n?m?ze) kadar s?rm??t?r.Neojen g?lleri alt?ndaki yanarda?lardan ??kan
lavlar,platoda g?ller ve akarsular ?zerinde 100-150 mere kal?nl???nda,farkl?
sertlikte bir t?f tabakakas? meydana getirmi?tir.Bu tabakan?n yap?s?nda
t?f?n d???nda t?ffit,ignimbrit t?f,lahar,volkan k?l?,kil,kumta??,marn,aglomera
ve bazalt gibi jeolojik kaya?lar da bulunmaktad?r.
Ana kayalardan p?sk?ren maddelerle ?ekillenen
plato,?iddeti daha k???k volkanlar?n p?sk?rmeleriyle s?rekli de?i?ime
u?ram??t?r.?st polisen'den ba?layarak,ba?ta K?z??rmak olmak ?zere akarsu ve
g?llerin bu t?f tabakas?n? a?malar? nedeniyle b?lge bug?nk? halini alm??t?r.
Nev?ehir ili alan?nda hakim olan jeolojik yap?
neojendir.Bunun d???nda K?z?l?rmak'?n g?ney b?lgesinin jeolojik yap?s?n?
bazalt ve mezozoik tabakalar,?rma??n kuzey b?lgesini oligomiyosen,eosenflis,metamorfik
seri ve granit tabakalar olu?turur
"Peribacas?" diye adland?r?lan olu?umlar,vadi
yama?lar?ndan inen sel sular?n?n ve r?zgar?n,t?flerden olu?an yap?y?
a??nd?rmas?yla ortaya ??km??t?r.Sel sular?n?n dik yama?larda kendine yol
bulmas?,sert kayalar?n ?atlamas?na ve kopmas?na neden olmu?tur.Alt
k?s?mlarda bulunan ve daha kolay a??nan malzemenin derin bir ?ekilde
oyulmas?yla yama? gerilemi?,b?ylece ?st k?s?mlarda bulunan ?apka sayesinde
a??nmadan korunan kronik bi?imli g?vdeler ortaya ??km??t?r.Daha ?ok ?rg?p
civar?nda bulunan ?apkal? peribacalar?,konik g?vdelidir ve tepe b?l?mlerinde
bir kaya bloku yer almaktad?r.G?vde t?f,t?ffit ve volkan k?l?nden ibaret bir
kaya?tan,?apka k?sm? ise lahar ve ignimbrit gibi sert kaya?lardan
olu?maktad?r.Yani ?apka,g?vdeye oranla daha dayan?kl? bir kaya
t?r?d?r.Bu,peribacas?n?n olu?umunun ilk ?art?d?r.?apkadaki kayan?n direncine
ba?l? olarak peribacalar? uzun veya k?sa ?m?rl? olabilmektedir.
Kapadokya'da erozyonun meydana getirdi?i di?er peribacas?
tipleri ise,konili,mantar bi?imli,s?tunlu ve sivri peribacalar?d?r.Peri
bacalar? en yo?un bi?imde ?rg?p-U?hisar-Avanos ??geni aras?nda kalan
vadilerde ve ?rg?p-?ahinefendi aras?ndaki b?lgede g?r?lm?ktedir.
Peribacalar?n?n d???nda,vadi yama?lar?nda ya?mur sular?n?n olu?turdu?u
ilgin? k?vr?mlar b?lgeye ayr? bir ?zellikler katmaktad?r.Baz? yama?larda
g?r?len renk ?e?itlili?i,lav tabakalar?n?n ?s? fark?ndan
kaynaklanmaktad?r.Bu olu?umlar,U?hisar,?avu?in-G?ll?dere,G?reme,Meskendir,Ortahisar
K?z?l?ukur ve Pancarl?kta g?r?lmektedir. Deprem durumu a??s?ndan Nev?ehir
3.derecede tehlikeli deprem b?lgesinde bulunmaktad?r. K?r?ehir ve Kayseri
gibi b?lgesel deprem sahalar?n?n tesirinde kalabilir
TAR?H?:
ANT?K D?NEM:
Kapadokya'da paleolitik d?neme ili?in izlere pek az
rastlanmakla birlikte, bug?ne kadar elde edilen veriler bu izlerin erken
paleolitik d?nemden ?ok son paleolitik d?neme ait oldu?unu g?stermektedir.
Paleolitik d?nemden sonra volkan patlamalar?n?n uzun s?re insan yerle?imine
m?saade etmedi?i san?lmaktad?r. Bu d?nem Neolitik d?neme kadar devam eder.
B?lgede yap?lan arkeolojik ?al??malarda neolitik d?nemden ba?layan bir ?ok
yerle?me tesbit edilmi?ti. ?rne?in ?rg?p yak?nlar?nda (Avla Tepesi) neolitik
d?neme ait ta? aletler bulunmu?tur. Acemh?y?k kaz?lar?nda ?.?. 6.-7. y?zy?la
ait izlere, Hitit ve Bronz ?a?a ait eserlere rastlanm??t?r. Kapadokya'da ilk
yerle?ik izleri olduk?a eski tarihlere uzan?r. ?nsanl???n avc?l?k ve
toplay?c?l?kla ge?indi?i d?neme ait izlere rastlanmamas?nda volkanik
patlamalar?n yan?s?ra, Kapadokya'n?n ya?ayan do?as?n?n sonucu, mekanlar?n
bir sonra gelenler taraf?ndan geni?letilip tekrar yerle?ime sahne olmas?yla
izlerin silinmesinden kaynaklanmaktad?r. Sulucakaracah?y?k, Topakl? H?y?k
gibi alanlarda yap?lan arkeolojik ?al??malar Hititler'den Bizans d?nemine
kadar ge?en s?re i?inde b?lgede ?e?itli k?lt?rlerin (Hitit, Frig, Roma, Ge?
Roma) ya?ad???n? g?stermektedir. Bu d?neme ait izler ancak topluluklar
taraf?ndan kulan?lan e?yalarda g?r?lebilir. Neolitik ?ehri ?atalh?y?k'te
Kapadokya'n?n tarihi ba?lar. ?.?. 5000-4000 aras?nda Kapadokya'da k???k
krall?klar ya?am??t?r. Kapadokya'n?n bilinen ilk halklar?, Luviler ve
Hititler'dir. B?lgede ?.?. 2500 sonlar?nda Asurlar ticaret kolonileri
kurmu?lard?r. Anadolu'nun ge?ek yaz?l? tarihini anlatan en eski belgeler
Asur ticaret kolonilerinden kalm?? olan Kapadokya tabletleridir.
Kapadokya'n?n "G?zel At Yeti?tirilen ?lke - G?zel Atlar ?lkesi" anlam?na
gelen ad? da Asurlar?n miras?d?r. Asurlar'?n Katpatuka ad?n? verdi?i b?lge
Persler d?neminde Kapadokya ad?n? alm??t?r. M.?.6.yy.'da b?lgeye egemen olan
Persler,Hititler'den bu yana belki de d?nyan?n tek at ?retim ?iftli?i olan
bu y?reye,G?zel Atlar ?lkesi anlam?na gelen "Katpatukya" ad? ile an?l?r.
Erken Bronz ?a?? sonlar?nda (?.? 3200-1650) b?lgenin ?zellikle Avanos ve
K?ltepe'nin ?nemli bir ticaret merkezi oldu?unu Asur'lu t?ccarlardan kalan
pi?mi? topraktan yap?lm?? ticaret mektuplar?ndan ??renmekteyiz. Asur'lu
t?ccarlar?n mektuplar?nda K?z?l?rmak yay? i?inde kalan bu b?lgeden Hitit
?lkesi olarak s?z edilmektedir. Asur Ticaret kolonilerinin d?nemi, ?.?.
1850-1800 y?llar? aras?nda sona ermi?tir. Hititler'in Kafkaslar ?zerinde
Anadolu'ya geldikleri tezi genel kabul g?ren bir tezdir. Kapadokya, Hitit
?mparatorlu?u'nin y?kselme ?a??nda (1750'lerde) Kral ?ubbiluliyuma
taraf?ndan fethedilerek, Hititler'in "A?a?? Memleket" s?n?rlar?na dahil
olmu?, yakla??k 500 y?l Hiitler'in elinde kalm??t?r. Yerle?ik hayata ge?i?le
birlikte, yerle?im birimleri aras?nda temel ihtiya?lar?n kar??lanmas? i?in
ticaret ve benzeri ili?kiler do?mu? , temel ihtiya? maddelerini ?reten
birimler ?nemli merkezler haline gelmi?lerdir.Asurlular, Anadolu'nun ?e?itli
yerlerinde Karum Ad? verilen ticaret merkezlerini kurmu?lard?r. Bunlar?n en
?nemisi Kapadokya s?n?rlar?nda yer alan K?ltepe Karumudur. K?ltepe
civar?ndaki Mazaka ?ehri (Kayseri) ticaret bak?m?ndan Kne?'in yerine
ge?mi?tir. Mezopotamyal? Asurlarla Hititler aras?nda ticari ili?kiler
geli?mi? olmakla birlikte, Asurlar'?n il ?zerinde bir etkisi yoktur.Bu bize,
Asurlularla Hititler'in birbirine kar??mad???n? g?sterir.
OSMANLI D?NEM?
Kapadokya, Osmanl? y?netiminin ilk y?llar? bar?? i?inde
ve sessiz bir bi?imde ya?am??t?r. Bu durum, Kanuni Sultan S?leyman'?n tahta
??kt??? zaman, hazine gelirlerini art?rmak i?in yapt?rd??? yeni bir arazi
tahririne kadar s?rm??t?r. ?l yaz?c?lar?n?n bir k?sm? arazi ?l??mlerini ve
?r?n miktar?n? fazla g?stererek vergi miktar?n? art?r?nca baz? dirlik
sahiplerinin topra?? elinden al?nm?? ve bu durum halk ile asker aras?nda
huzursuzlu?a neden olmu?tur.Ayr?ca 1582'den itibaren ba?layan ?ran seferleri
t?mar d?zenini bozmu?, dirlik sahiplerinin isyan?na neden olmu?tur. Celali
isyanlar? olarak bilinen ve dirlik sahiplerinin ailelerini ve topraklar?n?
b?rak?p sava?a gitmeyi reddetmeleriyle alevlenen bu isyanlar Kapadokya'da
etkili olmu?tur. Osmanl? d?neminin ilk y?llar?ndan XVII. y?zy?la kadar
Kapadokya b?lgesinin en ?nemli merkezi ?rg?p olmu?tur. Kaynaklar 1530'da
?rg?p'?n 6 mahalleden olu?an ve 213'? M?sl?man, 35'i di?er dini ve etnik
tebadan toplam 248 haneye sahip bir kasaba oldu?unu s?ylemektedir. XVII.
y?zy?la kadar Nev?ehir, eski ad? Nissa olan Mu?kara K?y? olarak
bilinir.Buras? Ni?de'ye ba?l? ?rg?p, kasabas?n?n 18 hanelik bir k?y?d?r.
Mu?kara'n?n (Nev?ehir) iskan durumunun XVI. y?zy?ldan XVIII. y?zy?la pek
fazla bir de?i?iklik g?stermedi?i g?zlemlenmektedir. Ancak, Damat ?brahim
Pa?a'n?n Osmanl? Sadrazam? olmas?yla b?lgede ?nemli bir canlanma ve
yenilenme ya?anm??t?r. Lale Devri'nin ?nemli Sadrazamlar?ndan Damat ?brahim
Pa?a, Mu?kara'da bu d?neme yak???r yenilikler uygulam??t?r.?rne?in,
Mu?kara'y? mimari yap?larla donatm??, imar ve iskan?n? tamamlam?? ve Ni?de
Sanca??'na ba?l? bir kaza haline getirdikten sonra ad?n? Nev?ehir olarak
de?i?tirmi?tir. Bug?nk? G?l?ehir'in kurucusu ise Karavezir Lakab?yla bilinen
Silahtar Mehmet Pa?a'd?r.Eski ad? Arapsun olan G?l?ehir, 1584'te U?hisar
nahiyesine ba?l? olup 30 hanelik bir k?yd?r.Halk?n?n t?m? M?sl?man'd?r.
Silahtar Mehmet Pa?a, burada bir cami ve bir medrese yapt?rm?? kasaba
n?fusunun artmas? sa?lanm?? ve ard?ndan Arapsun ad? G?l?ehir olarak
de?i?tirmi?tir. Osmanl? Devleti'nin 1840 y?l?ndaki resmi kay?tlar? Nev?ehir
ve ?rg?p'?n Ni?de Muhass?ll???'na ba?l? oldu?unu g?stermektedir.1847'deki
idari yap?lanmada Nev?ehir,Konya eyaletine ba?l? livalardan biri haline
getirilmi?tir. 1849 kay?tlar?nda sancak merkezinin Ni?de'ye ta??nmas?ndan
s?z edilmektedir. 1867 Vilayet Nizamnamesi'ne g?re Nev?ehir Livas? Kazaya
d?n??t?r?lerek Konya Vilayeti'nin Ni?de Sanca??'na ba?lanm??t?r. Bu d?nemde
Ni?de Sanca??'n?n Nev?ehir, ?rg?p, Aksaray, K?r?ehir ve Yahyal? olmak ?zere
be? kazas? bulunmaktad?r. K?saca idari hiyerar?i ?u ?ekildedir. Konya
Eyaleti, Ni?de Sanca??, Nev?ehir ve ?rg?p kazalar? ve bunlar?n k?yleri.
Nev?ehir'in idari stat?s?, 1918 'e kadar de?i?memi?tir. Buna kar??n, 1896
y?l?nda Arapsun (G?l?ehir) Ni?de Sanca??'na ba?l? bir kaza haline
getirilmi?tir.Avanos,bu y?zy?lda Ankara Vilayeti'nin K?r?ehir Sanca??'na
ba?l? bir kaza,Hac?bekta? ise yine ayn? vilayete ve sanca?a ba?l? olan birer
nahiye durumundad?r.
CUMHUR?YET D?NEM?
Kapadokya b?lgesi milli m?cadele y?llar?nda m?tareke'nin
belirledi?i payla??m alanlar?n?n d???nda kald??? i?in ?nemli bir olaya sahne
olmam??t?r.Bununla birlikte Dellaczade Hac? Osman Efendi Sivas Kongresi'ne
Nev?ehir delegesi olarak kat?lm??,memleketinde Anadolu ve Rumeli M?dafa-i
Hukuk Cemiyeti'nin ?ubesini kurmu? ve milli m?cadeleye kat?l?m? sa?lam??t?r.
Ba?ka bir olay da Mustafa Kemal'in 1919'da Hac? Bekta?-? Veli Tekkesi'ne
gelerek tekke ?eyhi ve ?elebisi ile g?r??mesidir.Bu g?r??menin ard?ndan
Anadolu'daki t?m Bekta?i tekkeleri milli m?cadeleye destek karar? alm?? ve
bu tekkeler karargah gibi ?al??m??t?r.Cumhuriyet sonras?nda geli?ip
b?y?yen,Ni?de'ye ba?l? bir il?e olan Nev?ehir'e 1954 y?l?nda il stat?s?
verilmi?tir.
M?SL?MAN T?RK ?ZLER?
9.y?zy?lda Kapadokya H?ristiyanl???n ?nemli
merkezlerindendir.M?sl?man T?rk topluluklar?n?n Ayadolu'ya yerle?meye
ba?lamas?ylab?lgenin etnik ve dini yap?s?nda de?i?im ya?anma
ba?lanm??t?r.H?ristiyanl?k T?rk egemenli?inden sonra da y?rede varl???n?
s?rd?rm??t?r.1924 n?fus m?badelesine kadar b?lgenin n?fusu M?sl?manlardan ve
Ortodoks Rumlardan olu?maktad?r. XI,y?zy?lda ?nemi azalan dini merkezlerin
XIII.y?zy?lda tekrar canlanmaya ba?lad??? g?r??r.Bunda Anadolu Sel?uklu
Devletinin hr?stiyanlara tan?d?? dini ?zg?rl?klerin etkisi b?y?kt?r. Ancak,XIII.y?zy?lda
yap?lan freskler,?ncekilerin k?t? birer kopyas?d?r. Bu d?nemde y?rede
ya?ayan h?ristiyanlar?n Bizans k?lt?r merkezleriyle ili?kileri
az?lm??,geleneksel s?sleme sanatlar? unutulmu?tur. Bir s?re sonra Kapadokya
H?ristiyanlar? dil bak?m?ndan da T?rkle?mi?ler,Rumcay? unutmu?lard?r. Texier,?rg?p'te
ya?ayan rumlarla ilgili olarak,bunlar?n Bat? Anadolu Rumlar?ndan tamam?yla
ayr?ld???n?,dillerinin T?rk?e,dinlerinin h?ristiyanl?k oldu?unu yazmaktad?r.
Kapadokya b?lgesine XI.y?zy?ldan itibaren gelmeye ba?layan M?sl?man T?rkler,
XVIII.y?zy?lda Damt ?brahim Pa?a'n?n y?r?tt??? bay?nd?rl?k ve n?fus
politikalar?yla b?lgede ?o?unluk haline gelmi?lerdir. Sel?uklu uygarl???
sa?lam ve bak?ml? yollar?,ta? k?pr?leri, kervansaraylar?, cami, medrese,
k?t?phane,hamam ve saraylar?yla Orta?a?'?n ileri bir medeniyetidir.
Sel?uklularda mekan ve k?lt?r birli?i Roma ve Bizans uygarl?klar?nda olmayan
yeni bir boyut kaz?nm??t?r. Romal?lar,ta? yollarla mekan birli?i sa?lam??lar
ancak birinin Kapadokya'da bulundu?u 25'e yak?n eyalette toplumlar
ya?amlar?n? eskisi gibi s?rd?rmeye devam etmi?lerdir. T?rk,Arap,?ran,Anadolu
ve Bizans k?lt?rlerinin yeni bir sentezi olan Sel?uklu k?lt?r? daha ?nce
sa?lanamayan birli?i sa?lam??t?r.Sel?uklular bu k?lt?rlerden etkilenmi?
ancak kendi orjinal k?lt?rleri de geli?tirmi?lerdir. Sel?uklu sanat?n?n
?zg?nl???n? Orta Asya'dan getirdikleri ??eler olu?turur. T?rbeler,T?rk
?ad?r?n?n ta? yap?lara d?n??t?r?lm?? yeni bir yorumudur. ?inicilik,a?a?
i??ili?i,minyat?r bir sentezin ?r?n?d?r. Sel?uklular'?n Kapadokya'daki en
belirgin izleri,ticaretin geli?mesinin hem medeni hem de sonucu olan
kervansaraylard?r.Kervansaraylar sava? zaman?nda kuleleri ve y?ksek
duvarlar? ile kale olarak savunma hizmetinde kullan?lm??lar, di?er
zamanlarda seyahat eden tacirlere konfor ve emniyet sa?lam??lard?r. An?tsal
giri? kap?lar?n?n mimarl?k s?sleri Sel?uklu-T?rk sanat?n?n en ?zg?n y?n?d?r.
Gerek y?ksek kap?lar? gerekse kap?lar?n s?sleme unsurlar? bak?m?ndan gotik
tarzda yap?lm?? kiliselerle benzerli?i dikkat ?ekicidir. Kuzey Avrupa'da
moda olmu?tur. Ayr?ca Sel?uklular zaman?nda ?zellikle ?ehir
merkezlerinde,Kapadokya B?lgesinin imar faaliyetlerine ?nem verilmi?tir.
Kapadokya'n?n 1515 y?l?nda Osmanl? topraklar?na kat?lmas??ndan sonra
?zkonak'ta Yavuz Sultan Selim taraf?ndan yapt?r?lan k?pr? d???nda y?rede
?nemli bir mimari esere rastlanmamaktad?r. ?zellikle Nev?ehir'in mimari ve
zenginle?mesi 18.y?zy?lda Damat ?brahim Pa?a eliyle ger?ekle?mi?tir. Damat
?brahim Pa?a k???k bir k?y olan Mu?kara'y? bay?nd?rl?k eserleriyle
donatt?ktan sonra,buraya ki?ili?ine ve d?nemine uygun olarak Nev?ehir ad?n?
vermi?tir. Damat ?brahim Pa?a d???nda Karavezir lakapl? Seyyid Mehmet Pa?a
da memleketi olan G?l?ehir'de (Arapsun) ?nemli eserler b?rakm?? olan bir
Osmanl? sadrazam?d?r. Ancak, sadrazam???n ilk y?llar?nda hayat?n? kaybetti?i
i?in,ba?latt??? imar faaliyetleri yar?da kalm??t?r. Kapadokya'n?n m?sl?man
T?rk toplumlara ev sahipli?i yapt??? d?nemde iki ki?i vard?r ki,hem b?lgenin
hem de genel olarak toplumun ve devletin kaderi ?zerinde etkili olmu?lard?r.
Bunlardan biri Hac? Bekta?-? Veli,di?eri Osmanl? Devletinin Lale Devri
Sadrazam? Damat ?brahim Pa?a'd?r.
TAR?H? ESERLER
Nev?ehir Kalesi: Sel?uklular d?neminde
yap?lm??,Damat ?brahimpa?a taraf?ndan kule ve bur?larla sa?lamla?t?r?larak
restore edilmi?tir.?ehrin g?neybat?s?ndaki y?ksek tepeye in?a edilmi? olan
kale,bur?larla desteklenmi?tir. Ovaya hakim bir savunma tesisi olan kalenin
g?vde duvarlar? kabaca yontulmu? ta?larla olduk?a d?zg?n bir ?rg?ye
sahiptir. Restorasyonla birlikte muhaf?z kadrosu takviye edilmi?tir.
Damat ?brapim Pa?a K?lliyesi : XVIII.y?zy?lda
Damat ?brahimpa?a taraf?ndan yapt?r?lan k?lliye cami, medrese, k?t?phane,
hamam, imaret(a?evi), s?byan mektebinden olu?an bir yap?lar toplulu?udur.
1718-1730 aras?nda tamamlanan ve farkl? fonksiyonlar ta??yan yap?lar,?ehri
canl? bir k?lt?r alan? haline getirmi?tir. Topo?rafyan?n elverdi?i ?l??de
bazen simetrik bir d?zen bazen de farkl? a??lara g?re, yerle?tirilen yap?lar
i?inde en ?nemlisi, olduk?a geni? bir d?? avlunun orta kesiminde yer alan
Kur?unlu Camiidir. Kur?unlu Camii ;Avlu kuzey giri?indeki Lale Devri'nin
?nl? ?airi Nedim'in dizelerinin yer ald??? mermer kitabesiyle dikkat ?eker.
20 sat?rl?k bu kitabe camiyi ve Damat ?brahim Pa?a'y? tan?tmaktad?r.Lale
Devri'nin mimari ve motifleriyle s?slenmi? olan camiinin yap?m?nda
kullan?lan malzemelerin ?nemli bir k?sm? ?stanbul'dan getirtilmi? olup
d?nemin ?stanbul'daki ?rneklerine yak?n bir zerafetle in?a edilmi?tir. 1726
y?l?nda tamamlanan camiinin mimar? Mehmet A?a'd?r. Medrese;K?lliye
i?erisinde bulunan medrese bug?n k?t?phane olarak kullan?lmaktad?r.
K?t?phane yazma eserler bak?m?ndan zengindir. Toplam 9 binden fazla yazman?n
yer ald??? koleksiyon i?inde bizzat Damat ?brahimpa?a'n?n hediye etti?i 187
cilt kitap yan?nda b?y?k boy 3 adet Kur'an,minyat?rl? "K?lliyat? Sadi" ve
Haf?z Osman Hatt? bir "?ifa-i ?erif" yer almaktad?r. Zaman?n?n ?nl?
m?derislerinin ders verdi?i ?nemli bir e?itim kurumu olan medresenin yap?m
tarihi 1726'd?r. Hamam; 1943 y?l?nda bir restorasyon ge?irmi?tir.Halen
kullan?lmaktad?r. K?t?phane; 18.y?zy?lda bir medresenin ihtiyac?n?
kar??yalacak donan?mdad?r.?brahim Pa?a, sahaflardan Avrupa'ya intikalini
?nlemek i?in sat?n ald??? el yazmalar?n? bu k?t?phaneye
kaydettirmi?tir.T?rkiye'nin ba?ka hi?bir yerinde bulunmayan de?erli el
yazmas? kitaplar bug?n Milli K?t?phane ve ?stanbul'daki T?rk ?slam M?zesinde
koruma alt?ndad?r. Basma eserler Damat ?brahimpa?a K?t?phanesindedir.
Kaya Camii: 1715 y?l?nda Damat ?brahim
Pa?a taraf?ndan yapt?r?lm??t?r.Bas?k kemerli avlu kap?s?nda mermer bir levha
?zerine i?lenmi? kitabenin metni ?air D?rri taraf?ndan yaz?lm??t?r.Bir d??
avlunun ortas?ndaki yap?,?? b?l?ml? son cemaat yeri ve tek kubbenin ?rtt???
bi kare mekandan olu?ur.Cami XIII.y?zy?l ?stanbul camilerindeki plastik
?zellikleri yans?t?r.Ta? s?slemelerde g?r?len Bat?l?la?ma belirtileri
yan?nda,avlu kap?s? ?zerine i?lenmi? bir lale motifi,bu ?i?e?in ad?yla
an?lan d?nemi simgelemesi bak?m?ndan ilgin?tir.
?e?meler: K?lliyeye ba?l? olarak
yapt?r?lanlardan ba?ka,?ehrin farkl? kesimlerinde de Damat ?brahim Pa?a
taraf?ndan yapt?r?lan sokak ?e?meleri bulunmaktad?r.Orduo?lu ?e?mesi,Tavuk?u
?e?mesi,Bekolo?lu ?e?mesi ve ?eki? ?e?mesi ?brahim Pa?a'n?n ad?n?n an?ld???
kitabeleriyle dikkat ?eken 1726-1727 tarihli yap?lard?r.
Ta?k?npa?a K?lliyesi (?rg?p):
Kapadokya'da T?rk devri yap?lar?n?n ?rneklerinden biri ?rg?p'?n 18
km.g?neybat?s?ndaki Damsa k?y?nde bir cami ve medrese ile iki t?rbeden
olu?an Ta?k?n Pa?a K?lliyesine ait kal?nt?lard?r.Bu yap?lar?n Sel?uklu
sultanlar?ndan II.K?l??arslan'?n o?lu Ta?k?n Pa?a taraf?ndan yapt?r?ld???
san?lmaktad?r.Karamano?ullar?na ?zg? ta? i??ili?inin se?kin ?rneklerini
veren bu yap?lar toplulu?unun en tan?nm?? eseri ta? kap?s?,olduk?a iyi
durumda g?n?m?ze ula?abilmi? olan Ta?k?n Pa?a Saray?d?r.Ta? kap?daki kitabe
yeri bo? olmakla birlikte,1350 tarihli bir vakfiyede ad? ge?en eser,bu
tarhtan ?nce olmal?d?r.
Kad?nlar Kalesi (?rg?p): Sel?uklular?n
sava? zaman?nda kad?nlar?n ve ?ocuklar?n s???nmas? i?in kulland?klar? bir
kaledir.Ka??? i?in kullanmak amac?yla Damsa Nehrinin a?a??s?na uzun bir
t?nelle ba?lanm??t?r.Erozyon nedeniyle kalenin ?nemli bir k?sm? g??m??t?r.
Alt?kap? T?rbesi ve Temenni T?rbesi (?rg?p):
Alt?kap? t?rbesi,Sel?uklular d?neminde kimli?i bilinmeyen bir komutan?n e?i
ve ?ocuklar? i?in yap?lm??t?r.Alt? penceresi bulunmaktad?r. Temenni t?rbesi
1268 y?l?nd? N?kreddin K?l??arslan i?in Vecihi Pa?a taraf?ndan yap?lm?? bir
an?t mezard?r.
Saruhan Kervansaray? (Avanos): Kapal? ve
avlulu k?s?mlardan olu?an Saruhan ola?an?st? zengin s?slemeleri olan bir
Sel?uklu eseridir.Sultan II.?zzeddin Keykavus zaman?nda yap?lm??t?r.2 km?
lik bir alan? kaplayan bu eserin ta?kap?s? zengin s?slemeleriyle dikkati
?eker.?n ve yan y?zleri daha ?ok geometrik ?ekillerin a??r bast???
kompozisyonlarla bezenmi?,s?slemeler giri? te de devam etmi?tir.?ift renkli
ta?larla bezenmi? olup,ta?larda sar? renk hakimdir.
Alaeddin Camii (Avanos): 1.Alaeddin
Keykubat taraf?ndan yapt?r?ld??? kabul edilen cami,farkl? devirlerdeki
eklerle de?i?ikli?e u?ram??t?r.Mihrap ve minber s?k s?k boyan?p elden
ge?irildi?i i?in ?zelliklerini kaybetmi? par?alard?r.Kuzeydeki enlemesine
dikd?rtgen k?s?ma k???k bir kubbeli mekanla ge?ilir.Bu k?s?m olduk?a ge? bir
tarihte yap?lm??t?r.G?neydo?u k??esindeki mimari ise 1950'de ilave
edilmi?tir.
K?z?lkaya Camii (G?l?ehir): Kitabesine
g?re,1293 tarihli olan cami,eski ad? Arapsun olan G?l?ehir'deki Sel?uklu
d?nemine ait yap?lardan biridir.Karza?ay Hatun adl? bir kad?n taraf?ndan
yapt?r?lm??t?r.Onar?mlara ra?men ?zg?nl???n? koruyabilmi? olan bu k???k yap?
?? neflidir.
Ta? Camii (G?l?ehir): Tuzk?y'deki bu
camiinin kitabesi olmad???ndan hangi tarihte yap?ld??? tespit
edilememektedir.Enlemesine bir plana sahiptir.
Karavezir K?lliyesi (G?l?ehir):
G?steri?li bir yap?ya sahip olan Karavezir k?lliyesi bir cami ve medreseden
olu?ur.Giri? kap?s? ?zerindeki kitabeye g?re 1779 tarihinde Seyyid Mehmet
Pa?a taraf?ndan yapt?r?lm??t?r.Caminin bat?s?nda yer alan d?zg?n kesme
ta?larla olduk?a sa?lam bir durumda g?n?m?ze ula?m?? olan medrese de,1780
tarihinde Mehmet Pa?a taraf?ndan yapt?r?lm??t?r.K?lliyenin bir par?as?
say?lan Ba??e?me,yan kanatlardan al?ak seviyedeki duvarlara ba?lanmakla
birlikte bir meydan ?e?mesi niteli?indedir.1779 tarihi d???len kitabesiyle
ge? devir Osmanl? mimarisinin g?zel ?rneklerindedir. G?l?ehir'deki di?er
?e?meler,Beyler ?e?mesi,Bayraktar ?e?mesi ve Sipahi
?e?mesi'dir.Kitabelerinde 1779 tarihi okunan bu eserler,daha k???k ?l??l?
duvar ?e?mesi formunda tasarlanm?? ?rneklerdir.
A???ba?? Camii (G?l?ehir): Giri?in
?st?ndeki kitabeye g?re sarayda a???ba?? olan S?leyman A?a taraf?ndan
1715'te yapt?r?lm??t?r.Uzun dikt?rtgen planl? bir camidir.
Ulu Cami(Avanos): XVII.y?zy?la ait bir
Osmanl? eseridir.Enlemesine dikd?rtgen planl? yap?ya, toprak seviyesinden
merdivenlerle inilir.Yeralt? Camii olarakta bilinir. Beylik Han?: 1726
y?l?nda Damat ?brahim Pa?a yapt?rm??t?r.Bu yap?dan g?n?m?ze kayalarla oyulan
ah?rlar ve ?? b?l?ml? kemerli bir oda sa?lam kalm??t?r.
Hac? Bekta?-? Veli K?lliyesi (Pir Evi):
K?lliye,eski T?rk saraylar?nda da g?zlenen ?? avlulu bir yerle?im d?zenine
sahiptir.K?lliyenin birimleri sahip olduklar? fonksiyonlara uygun bi?imde bu
avlular?n ?evresine yerle?tirilmi?lerdir. Her fonksiyon i?in bir birim
d???n?lm??t?r.Bekta?ili?e uygun terminolojiyle bu birimler "mihman evi,at
evi,ekmek evi" ?eklinde adland?r?l?rlar. Her birinin i?inde farkl? eserler
bulunan avlulardan ilki Nadar Avlusu'dur.Buraya Osmanl? klasik mimari
?slubunu yans?tan ?atal Kap?'dan girilir.K?lliyenin ?nemli eserlerinden biri
olan ??ler ?e?mesi birinci avludad?r. ?kinci avlu,giri?i ??ler Kap?s?'ndan
sa?lanan Dergah Avlusu (Meydan Avulusu) dur.Bu avluda Aslanl?
?e?me,konukevi,a? evi ve mescit bulunmaktad?r.Avlunun ortas?nda Meydan
Avulusu bulunmaktad?r. ???nc? Avlu,Alt?lar Kap?s?'ndan girilen Hazret
Avulusu (Huzur Avlusu)'dur.K?lliyenin kutsall?k bak?m?ndan en ?nemli birimi
buras?d?r.???nc? avlunun en ?nemli yap?s? Hac? Bekta?-? Veli taraf?ndan XIV.y?zy?lda
yapt?r?lm?? olan K?z?lca Halvet (?ilehane) dir.Hazret Avlusunda bulunan
di?er eserler Hac? Bekta?-? Veli'nin t?rbesi,G?ven? Abdal K?mbeti,Resul Bali
K?mbeti,K?rklar Meydan? ve Bal?m Sultan K?mbeti'dir.Bal?m Sultan K?mbeti
?ehsuvaro?lu Ali Bey taraf?ndan 1519'da yapt?r?lm??t?r.Sel?uklu k?mbet
gelene?ini s?rd?ren k?mbet Anadolu'da t?r?n?n son ?rne?idir. K?lliye i?inde
yer alan di?er yap?lar ?e?itli d?nemlerde Osmanl? Sultanlar? taraf?ndan
eklenmi?tir.1925 y?l?nda tekke ve zaviyelerin kapat?lmas? karar?
al?nd???nda,Hac? Bekta?-? Veli K?lliyesi de kapat?lm?? i?indeki eserler
Ankara Etno?rafya M?zesine ta??nm??t?r.K?lliye 1958 y?l?nda ba?lat?lan
restorasyon ?al??malar?n?n ard?ndan 1964 y?l?nda Milli M?ze haline
getirilmi?tir.Ankara'ya ta??nan eserler geri getirilerek burada sergilenmeye
ba?lam??t?r. Bekta? Efendi T?rbesi: ?zerindeki kitabeden 1603 y?l?nda ?ld???
anla??lan Bekta?-? Veli Efendiye ait bir t?rbedir.Giri? b?l?m? ve
sandukalar?n?n bulundu?u k?z?m olmak ?zere iki b?l?mden olu?maktad?r.
Bal?m Evi (Kad?nc?k Ana Evi): Hac?bekta?'?n en eski
yap?lar?ndan biri olan ev ?? odal?d?r.Birinci odan?n sol taraf?ndaki e?ri
duvar?n,y?k?lmak ?zere iken Hac? Bekta?-? Veli taraf?ndan dokunularak
durduruldu?una inan?l?r.Giri?te,Kad?nc?k Ana'n?n i?inde gizlendi?i tand?r
yeri bulunmaktad?r.
Suluca K?rah?y?k: Hac?bekta? il?esinin kuzeyinde,?zeri ?am
a?a?lar?yla ?rt?l? bir tepedir.Hac? Bekta?-? Veli Horansan'dan Suluca
Karah?y?k'e bir g?vercin olarak indi?ine ve burada ilk m?ritleri ile
toplant? yapt???na inan?l?r.H?y?kte yap?lan arkeolojik kaz?larda ilk ?a?
medeniyetlerine ait eserler ortaya ??kar?lm??t?r. Bekta?lar:
Bunlar,Hac?bekta?'a 5 km. uzakl?kta yer alan 5 adet dik kayad?r.Bekta?i
k?lt?r?nde bu ta?lar?n y?r?d???ne,konu?up ?ahitlik yapt???na inan?l?r.
Cuma Camii: Kitabesinden 1519'da
Dulkadiro?ullar? Beyi ?ehsuvaro?lu Ali Bey taraf?ndan yapt?r?ld???
anla??lmaktad?r.
Hoca Fakih ?e?mesi: Cuma Camiinin ?n
taraf?ndad?r.1782'de yap?lm??t?r. Savat P?nar?: Kesme ta?tan yap?lm?? bronz
oluklu bir ?e?medir.Biri 1803,di?eri 1895 y?llar?n? g?steren iki kitabesi
vard?r.
Akp?nar ?e?mesi: Kad?nc?k Ana Evinin alt
k?sm?ndad?r.?zerinde 1725 tarihinde tamir edildi?ini g?sterir bir kitabesi
vard?r.
?ilehane: Hac?bekta? il?esinin yak?n?nda
meyilli bir tepe ?zerinde k???k bir ma?arad?r.Delikli Ta? da denilen bu
mekan?n mistik y?n? ?ok say?da ziyaret?i ?eker.
?lk ?a? medeniyetlerine ait di?er eserler aras?nda
Ac?g?l-Topada Yaz?t?,Civelek Ma?aras?,?e? T?m?l?s?,Kapadokya Tabletleri ve
Kaya Mezarlar? say?labilir.
Civelek Ma?aras?: G?l?ehir'in 4
km.do?usunda yer alan ma?ara b?lgenin en eski yerle?imidir.G?rlek tepe
olarak adland?r?lan bir tepenin ?zerinde bulunan ma?ara kalkerli bir yap?ya
sahiptir.Ma?araya 14 metre uzunlu?unda a?a??ya do?ru uzanan bir galeri
vas?tas?yla inilebilmektedir.Ma?ara Kalkolitik d?neme ait (?.?.5000-3000)
?e?itli objeler bulunmu?tur.
?e? T?m?l?s?: ?rg?p-Avanos ve ?zkonak
aras?nda olduk?a fazla say?da bulunan t?m?l?sler aras?nda en ?nl? ve de
hikayesi en belirsiz olan ?e? t?m?l?s?d?r.Ne zaman,kimler taraf?ndan
yap?ld??? bilinmemektedir.Y?redeki yayg?n efsaneye g?re,bir kral?n mezad?r.Ancak
bilimsel ?al??malar buran?n bir kral mezar? olabilece?i gibi,kutsal bir
mekan da olabilece?ini g?stermektedir.T?m?l?sleriyle ?nl? olan Lidya ve
Frigya medeniyetlerine ait olmad?klar? anla??lmaktad?r.
Kaya Mezarlar?: ?lk ?a? Kapadokya
medeniyetlerinin b?lgede b?rakt??? eserlerden biri de kaya
mezarlar?d?r.Mezarlar, k?lt?rlere g?re de?i?en farkl? stillerdedir. Maz?
k?y?ndeki mezarlar Makedonyal?lar d?nemi ile H?ristiyanl???n ba?lang?c?
aras?ndaki zaman dilimine aittir.Burada bulunan 5 mezar ?.?.VI.y?zy?ldan
itibaren g?r?lmeye ba?lanan Likya-Karia mezar stiline g?re
yap?lm??lard?r.Sofular,Ortahisar ve G?reme'de Kapadoka Krall???'na ait
Asiatik stilde mezar bulunmaktad?r. G?rkemli mezarlar?yla ?nl? bir medeniyet
olan Romal?lar Avanos ve ?rg?p ?evresinde g?zel mezarlar
yapm??lard?r.Bunlardan en ?nl?s? ve en g?zeli ?rg?p'?n do?usundaki
A?z?g?zel'dir.Roma d?nemine ait normal vatanda?lar?n mezarlar?na her yerde
rastlanabilir.
Ac?g?l-Tobada Yaz?t?: Ac?g?l
yak?nlar?nda 1934 y?l?nda ortaya ??km?? bir kaya yaz?t?d?r.Hitit
hiyerografisi ile yaz?lm?? olmakla birlikte,yaz?m karakterinin daha eskiyi
i?aret etti?i d???n?lmektedir.Yaz?tta b?lgenin siyasi durumu ve liderin
icraatlar? anlat?lmaktad?r.
Kapadokya Tabletleri: Kapadokya
B?lgesine Hititler d?neminde Asur ticaret kolonileri gelmeye
ba?lam??t?r.Asur medeniyetinin b?rakt??? "Kapadokya Tabletleri" diye
adland?r?lan ?ivi yaz?l? tabletler Anadolu'nun ilk yaz?l?
belgeleridir.D?nemin toplumsal ve siyasal ya?am?na ???k tutan bu tabletler
asl?nda ticari ve ekonomik s?zle?melerdir.Kapadokya Tabletlerinin ?o?u
d?nemin diplomatik dili olan Akad dilinde,bir k?sm? yerel leh?elerle
yaz?lm??t?r.
K?L?SE, MANASTIR VE
?APELLER
G?reme A??k Hava M?zesinde Bulunan
Kilise-Manast?r ve ?apeller: Kapadokya'da H?ristiyanl?k d?nemine
???k tutan en ?nemli eserler,kayalara oyulmu? kiliselerdir. B?lgede 250'den
fazla kilise bulunmakta, her vadide kilise ve mast?rlara rastlanmaktad?r. Bu
k?s?mda Kapadokya Kiliselerinin ?nemli say?lanlar? baz? ?zellikleriyle
sizlere tan?t?lacakt?r. Kiliselerin en kalabal?k olarak bulundu?u alan, III
ve XIII.y?zy?llar aras?nda manast?r hayat?n?n yo?un bir ?ekilde
ya?and???,dini merkez durumundaki G?reme'dir.G?reme Vadisinde en g?zel
?rnekleri g?r?len kilise ve ?apellerin mimarisinde ve dekorasyonunda
Mezopotamya, Filistin,?lk H?ristiyanl?k,Bizans ve Ermeni sanat uslubunun
etkileri, g?r?lm?ktedir.Bug?n G?reme A??k Hava M?zesi olarak ziyarete a??k
olan b?lgedeki kiliseler,manast?rlar ve ?apeller a?a??da anlat?lm??t?r.
Tokal? Kilise: B?lgenin en b?y?k kaya
kilisesidir.Eski Kilise,Eski Kilisenin Alt?ndaki Kilise,Yeni Kilise ve onun
kuzeyindeki Yan ?apel olmak ?zere d?rt mekandan olu?ur. X.y?zy?l ba??na
tarihlenen Eski Tokal? Kilise bug?n Yeni Tokal? Kilise'nin giri? mekan?
?eklindedir.Tek nefli ve be?ik tonozludur.Aziz
tasvirleri,m?jde,ziyaret,bakireli?in ispat?,Beyt?llahim'e yolculuk,do?um,??
m?neccimin tap?nmas?,masum ?ocuklar?n katliam?,M?s?r'a ka???,?sa'n?n mabede
takdimi,Zekeriya'n?n ?ld?r?lmesi,?sa'n?n Vaftizci Yahya ile bulu?mas?,Kana
d???n?,?arap mucizesi,ekmek ve bal?klar?n ?o?almas?,k?r adam?n iyile?mesi,Lazarus'un
dirilmesi,som ak?am yeme?i,ihanet,?se Platus ?n?nde,?se Golgota Yolunda,?sa
?arm?hta,?sa'n?n ?arm?htan indirilmesi,?sa'n?n g?m?lmesi,kad?nlar bo? mezar
ba??nda,?sa'n?n cehenneme ini?i ve ?sa'n?n g??e y?kleli?i gibi sahneler
resimlenmi?tir.Yeni Tokal? Kilise X.y?zy?l?n sonunda yap?lm??t?r.Enlemesine
dikd?rtgen planl?,be?ik tonozludur.?sa'n?n hayat? kronolijik sahneler
halinde mavi ve k?rm?z? renklerle kilise duvarlar?na fresklenmi?tir.Sahnelerin
zeminini olu?turan lapis mavisi,bu kiliseyi di?erlerinden ay?ran en ?nemli
?zelliktir.
Rahibeler (K?zlar) Manast?r?: A??k Hava
M?zesinin giri?inin solunda yer al?r.Yedi katl? bir kaya k?tlesi olan
kilisenin birinci kat?ndaki yemekhanesi,mutfa??,birka? odas? ve ikinci
kat?ndaki y?k?k ?apeli gezilebilir durumdad?r.???nc? katta yer alan ve bir
t?nelle ula??lan kilisesi ?apraz kubbeli,d?rt s?tunlu,?? apsislidir.Ana
apsisteki templona G?reme'deki di?er kiliselerde pek rastlanmaz.Katlar
aras?ndaki ba?lant? t?nellerle sa?lanm??t?r.Tehlike an?nda t?nelleri
kapatmak ?zere yeralt? ?ehirlerinde oldu?u gibi s?rg? ta?lar?
kullan?lm??t?r.Kilisede do?rudan kaya ?zerine yap?lan ?sa resminin yan?nda
k?rm?z? bezemeler g?r?l?r.
Y?lanl? (Aziz Onuphrius) Kilisesi:
Giri?i kuzeydendir. Ana mekan enlemesine dikd?rtgen planl?,be?ik
tonozlu,g?neyde mezarlar?n bulundu?u ek mekan ise d?z tavanl?d?r.Apsisi sol
uzun duvara oyulmu?tur.XI.y?zy?lda yap?lan kilise tamamlanmadan
b?rak?lm??t?r.Tonozun her iki yan?nda Kapadokya'da ya?am?? azizelerin
tasvirleri yer almaktad?r.K?liseye ad?n? vermi? olan Aziz Onuphrius'un
hikayesi ??yledir; Hafifme?rep bir kad?n olan Onuphrius g?n?n birinde
t?vbekar olur ve Tanr?'ya kendisini erkeklere kar?? korums? i?in
yalvar?r.Tanr? onu sakal ve b?y?kla ?irkinle?tirerek Aziz mertebesine
y?kseltir. Elmal? Kilise: Ad?na ?evresindeki elma bah?elerinden alan
kilisenin fresklerinden XI.y?zy?la ait oldu?u anla??lmaktad?r.Dokuz
kubbeli,d?rt s?tunlu,kapal? Yunan ha?? planl?,?? apsislidir.As?l giri?i
g?ney y?n?nden olan kiliseye kuzeyden a??lan bir t?nel vas?tas?yla
girilebilmektedir.?lk s?slemeleri Aziz Basil ve Azize Barbara kiliselerinde
oldu?u gibi do?rudan duvara k?rm?z? boya ile yap?lan ha? ve geometrik
?izimlerdir.Kilise hem ikonodul d?nemde hem de bu d?nem sonlar?nda
kullan?lm??t?r.
Aziz Basil ?apeli: G?reme A??k Hava
M?zesinin giri?indedir.S?tunlara ayr?lan nartekste mezar ?ukurlar? bulunan
kilise XI,y?zy?la tarihlenmektedir.V.y?zy?lda kaz?lm??,bir k?sm? ikonodul
d?nemde k?rm?z? bezemelerle s?slenmi?,bir k?sm? da ikonodul d?nem sonras?nda
fresklenmi?tir.?apelde; Ana apsiste ?sa Portresi,?n y?z?nde Meryem ve ?ocuk
?sa,kuzey duvar?nda at ?zerinde Aziz Teodore,g?ney duvar?nda yine at
?zerinde ejderle sava?an Aziz George,Aziz Demetrius ve iki azize tasviri
bulunmaktad?r.
Karanl?k Kilise: Karanl?k Kilise olarak
adland?r?lmas?n?n sebebi,narteks k?sm?ndaki k???k bir pencereden ?ok az bir
???k almas?d?r.Bu nedenle fresklerindeki renkler olduk?a canl?d?r ve
b?lgenin freskleri en sa?lam kalm?? kilisesidir.XI.Y?zy?l sonunda
yap?lm??t?r.Kuzeydeki kavisli merdivenden kilisenin dikd?rtgen,be?ik tonozlu
narteksine ??k?l?r.Narteksin g?neyinde bir mezar bulunmaktad?r.Kilise ha?
planl?,?apraz tonozlu,merkezi kubbeli,d?rt s?tunlu,?? apsislidir.
?ar?kl? Kilise: ?sa'n?n g??e y?kseli?
sahnesinin alt?nda bulunan ?ar?k izine benzer bir ayak izinden dolay?
kiliyese bu ad verilmi?tir.XII.y?zy?l sonunda yap?lm??t?r.?apraz tonozlu,??
apsisli,d?rt kubbelidir.Baz? sahneleri iyi muhafaza edilmi?tir.Elmal? Kilise
ve Karanl?k Kilise'ye benzer ancak fig?rler burada daha b?y?k ve
uzundur.Di?er kiliseler i?in belirtilen tasvirlerin baz?lar? burada da yer
al?r.
Azize Barbara ?apeli: ?konograflar?ndan
birinin ad?yla an?lan kilise VIII.y?zy?l?n ikinci yar?s?na tarihlendirilir.
Kiler,mutfak ve yemekhanesi bug?ne kadar kalabilmi?tir.?konodul d?neme ait
kiliselerdendir. Zengin geometrik ve mitolojik motifler k?rm?z? boya ile
do?rudan kaya ?zerine i?lenmi?,XI.y?zy?ldan sonra fresklenmi?tir. Renklerin
soluklu?u,karakterlerin belirgin olmay??? fresklerin amat?r bir ?al??man?n
?r?n? oldu?u izlenimi vermektedir. Kadir Durmu? Kilisesi: Ad?n? i?inde
bulundu?u sahibinden al?r.G?reme Beldesine yak?n bir yerde bulunan kilise,
kesme ta?larla in?a edilmi?tir.Kaya kabartma s?slemelerin en g?zel ?rnekleri
bu kilisede g?r?lebilir.VII.y?zy?lda yap?lm??t?r.Di?er kiliselerden
fark?,ortadaki papaz taht?,iri d?rtgen s?tunlar,vaftiz yeri ve duvarlara
oyulmu? mezarlar?n olu?turdu?u yap? komposizyonudur.Uzun zamand?r
kullan?lmad??? anla??lmaktad?r. El-Nazar Kilisesi: El-Nazar vadisinde bulunan kilise XII.y?zy?la
tarihlendirilir. ?sa'n?n ?ocuklu?undan mucizelere kadar ge?en zaman ve
azizlerin tasvirleri sahnelenir. "T" planl? kilisenin kemerleri
madalyonlarla s?sl?d?r. Di?er kiliselerde bulunan tasvirlerin benzerleri
burada da bulunmaktad?r.
Sakl? Kilise: 1957 y?l?nda bulundu?u
i?in bu kiliseye Sakl? Kilise denmi?tir. El-Nazar Kilisesine yak?nd?r.
K?rm?z? rengin hakim oldu?u freskleri do?rudan kaya ?zerine yap?lm??t?r.
Mimarisi Mezopotamya kilise mimarisine benzer. XI-XII y?zy?llar aras?nda
yap?lm??t?r.
K?l??lar Kilisesi: K?l??lar vadisinde
yer alan IX.y?zy?l sonu X.y?zy?l ba??na ait bir pay?d?r. ??i olduk?a zengin
bir ?ekilde fresklerle s?slenmi? olup uzun bir incil siklusu i?ermektedir.
Meryem Ana (Ku?luk) Kilisesi: G?reme
vadisinin en g?zel yap?lar?ndan biri olan kilise,K?l??lar Vadisinin
ba?lad??? yama?ta,Tokal? Kilise'nin arkas?ndad?r.Kilisede, Aziz fig?rleri ve
?ncil siklusunun d?rt sahnesi yer almaktad?r.Beyt?llahime yolculuk,do?um,?sa
?arm?hta,Meryem'in ?l?m? ve aziz tasvirleri yer almaktad?r. Azize Catherine
?apeli: Karanl?k Kilise ve ?ar?kl? kilise aras?ndad?r.XI.y?zy?la
tarihlenmektedir.Hem narteksi hem de naosu serbest ha? planl?,merkez
kubbeli,be?ik tonuzludur.Apsisi templonludur.Narteks zeminine dokuz
mezar,duvarlar?nda ise iki ni?li mezar bulunmaktad?r.Sadece naos k?sm?
dekorasyonlar i?ermektedir.
Aziz Eustathius ?apeli: Tokal? Kilise ve
Meryem Ana Kilisesinin arkas?ndad?r.X.y?zy?l ba??nda yap?lm??t?r.A??rl?kl?
olarak k?rm?z? ve ye?il renklerin kullan?ld??? freskler,H?ristiyanl???n
erken d?nemlerine i?aret etmektedir.Dini sahneler ?sa'n?n ?ocuklu?undan
al?nan tasvirlerle s?n?rl?d?r.
Yamal? Kilise: Latin,Grek ve Malta
ha?lar?n?n i?lendi?i kilisede s?sleme ve sembollerin anla??lmas?nda g??l?k
?ekilir.S?sleme ?slubu,Do?u k?lt?rl? Roma mozaik ve duvar s?slerini
?a?r??t?rmaktad?r.Bizans ?ncesi -Suriye t?r?- yap? ?slubuna sahiptir. IV.ve
VI.y?zy?llar aras?nda yap?ld??? san?lan kilise b?lgenin en ilgin? ve
??z?mlemesi en g?? kiliselerindendir.
E?rita? Kilisesi: Duvarlar?ndaki
yaz?lardan Meryem'e adand??? anla??lan kilise VIII. ve XII y?zy?l aras?na
aittir. Duvarlar? bir ?ift melek portesi,Meryem ve ha? tasvirleriyle
s?slenmi?tir. Kilisede, di?er kiliselerdeki gibi tasvirler mevcuttur.
G?reme Vadisinde bulunan ve baz?lar? hen?z resmi bir isme
kavu?mam?? olan di?er kilise ?apeller aras?nda ?nemlileri; Eski Bacak
Kilisesi,Teodocus ?apeli,Jerhanion Kilisesi,Madalyon Kilisesi,?ift Y?zl?
?apel,A?a?alt? Kiliseleri,Manast?r S?tunlu Kilise ve Ala Manast?r
Kilisesidir.
?rg?p'te Bulunan Kilise-Manast?r ve ?apeller
Pancarl?k Kilisesi: ?rg?p-Ortahisar yolunun ?zerinde Pancarl?k
Vadisindedir.Duvar resimleri ye?il zeminli olan kilise olduk?a iyi
korunmu?tur.Zengin ?ncil siklusunu i?eren kilisede sahneler frizler halinde
birbirini takip etmekte,frizin her iki yan?nda madalyonlar i?inde aziz
tasvirleri bulunmaktad?r.Kilise,XI.y?zy?l?n ikinci yar?s?nda
yap?lm??t?r.Ge?en y?zyolda freskler yeniden boyanm?? olmakla beraber iyi
korunmu?tur.1924 n?fus m?badelesinden ?nce Ortodoks Rumlar'?n ziyaret
ettikleri bir kilisedir
?rg?p ?evresinde bulunan di?er kiliseler:
Mustafapa?a'da Aios Vasilios kilisesi,Konstantin-Eleni Kilisesi,Kara Kilise,Ye?il?z
Kilisesi (Aziz Teodore);Cemilk?y'de Archangel Manast?r?,Hagios Stephonos
Manast?r?,Sain Eupheima Kilisesi;So?anl?'da otuz civar?nda kesme ta?tan
yap?lm?? kilise bulunmaktad?r.So?anl? Vadisi XIII.y?zy?ldan beri H?ristiyan
yerle?imidir.?nemli kiliseler;Takkeli kilise,Ak Kilise,Geyik Kilise,Karaba?
Kilise,Canavar kilise,St.Barbara Kilisesidir.Ayr?ca Alakara Kilise ve
Manast?r Vadisi Kiliseleri de ?rg?p'te bulunan H?ristiyan medeniyetinin
izlerini bug?ne ta??maktad?r.
Ortahisar'da Bulunan Kilise-Manast?r ve ?apeller:
?z?ml? (Aziz Nichitas) Kilise: Ortahisar'?n bat?s?nda K?z?l?ukur
Vadisinin giri?indedir.?z?ml? Kilisenin bulundu?u peribacas?,ke?i?lerin
ya?ad??? manast?r kompleksi gibi oyulmu?tur.Kilise,peribacas?n?n alt
k?s?mlar?nda yer al?r.?st k?sm?nda ise tavan?nda kabartma ha? olan kabartma
bir tavan yer almaktad?r.Kilisenin ithaf yaz?s?nda Stylite Nichitas'a ait
bir yaz?t bulundu?undan,bu kilise Aziz Nichitas Kilisesi olarak da
an?l?r.Kesin olmamakla birlikte VII. veya IX.y?zy?la ait olabilece?i
d???n?lmektedir. Ortahisar'da bulunan di?er kilise ve manast?rlar;Har?m
Kilise,Sar?ca Kilise,Cambazl? Kilise,Tav?anl? Kilise,Ala Kilise,Kepez
Kiliseleri,Balkan Deresi Kiliseleri,Halla? Dere Manast?r?d?r.
Belis?rma ve Ihlara Kiliseleri:
Hristiyanl???n ilk d?nemlerinden itibaren ?nemli manast?r
yerle?imleridir.Ula??m? zor olan ve gizlenmi? durumdaki bu vadiler ?ok fazla
sald?r?ya maruz kalmam??lard?r.Belis?rma K?y?,Ihlara ve Melendiz ?ay?
??geninde 105'i kilise olan 4000 oyulmu? kaya k?tlesi bulunmaktad?r.Bu
b?lgedeki manast?rlarda,mimari ve ikonografi ?zerinde di?er b?lgelerde
g?r?lmeyen bir d?? etki s?z konusudur.?nemli kiliseler ?unlad?r;Ala
Kilise,Direkli Kilise,K?rkdamaralt? Kilisesi,Karagedik Kilisesi,Eskibaca
Kilisesi,S?mb?ll? Kilise,Bahattin Kilisesi,A?a?l? Kilise,Y?lanl?
Kilise,Karanl?k Kilise,Kokar Kilisesi,Purinliseki Kilisesi,E?rita?
Kilisesi,Kemer Kilise,Saint George Kilisesi. Bunlar?n d???nda di?er
b?lgelerde;Belha Manast?r? (?zkonak),Vaftizci Yahya Kilisesi,G?vercinlik
Kilisesi,G?ll?dere Kilisesi (?avu?in),Aziz Jean Kilisesi ve A??ksaray
Harabeleri (G?l?ehir) dir.
Zelve Kiliseleri: Zelve Vadisi,IX. ve
XIII.y?zy?llar aras?nda ?nemli bir H?ristiyan yerle?imidir. Ke?i?lere ilk
dini e?itim burada verilmektedir. Kiliseler frenklerle s?slenmi?tir.
Dekorasyonda sadece Grek,Latin ve Malta ha?lar? ve dini semboller
bulunmaktad?r. Bal?k,?sa'y? temsil eden en eski ve en ?nemli sembold?r.
H?Y?KLER
Alacah?y?k: Alacah?y?k kaz?lar?
(1935-1945) Anadolu'nun Bak?r ?a??nda ne kadar b?y?k bir sanat ve tekni?e
ula?t???n? g?sterir. Burada g?n ?????na ??kar?lan eserlerin incelikle
i?lenmi? olmas? bunlar?n iptidai de?il,geli?mi? bir medeniyetin ?r?n?
olduklar?n? g?stermektedir.?.?.2400'lere ait ?zeri i?lenmi? ve boyanm??
Kapadokya seramikleri burada ortaya ??kar?lm??t?r. Kapadokya serami?inin
yolculu?undan hareketle b?lgenin ilk halk? olan Hatti,Luvi ve Na??ilerin tek
bir k?kenden gelmi? olduklar?n? ileri s?r?l?r.
Sulucah?y?k: Hac?bekta? il?esindeki bu
h?y?kte 1967 y?l?nda ba?lat?lan arkeolojik kaz?lar sonucu,Helenistik,Roma,Frig,Hitit
ve Bronz ?a?lar?na ait katmanlar tespit edilmi?tir.Burada bulunan eserler
aras?nda seramikler ?o?unluktad?r.??kar?lan ?ok say?da eser,Nev?ehir
Arkeoloji ve Etno?rafya M?zesinde sergilenmektedir.
Acemh?y?k: Kapadokya ile s?n?r kom?usu
olan Aksaray'?n 18.km kuzey bat?s?ndaki Acemh?y?k kaz?lar?nda ?.?.VII.y?zy?l
sonu ile ?.S.IV y?zy?l aras?nda farkl? medeniyetlere ait ?ok say?da yerle?im
kat? ortaya ??kar?lm??t?r. Acemh?y?k kaz?lar?nda ula??lan izlerden baz?lar?
?unlard?r:Bizans d?nemine ait yap?lar,Helen-Roma D?nemine ait bir yerle?im
birimi ve k?lt?r kat?;?.?.500-600 aras?na tarihlenen geometrik motifli
parlak seramiklerin bulundu?u katlar,Hitit ve Bronz ?a??na ait sur
kal?nt?lar?.
Topakl? H?y?k: Avanos il?esinin
s?n?rlar? i?indeki bu h?y?kte ilk bronz ?a?dan Bizans d?nemine uzanan 24
mimari kat ortaya ??kar?lm??t?r.
?atalh?y?k: D?nyan?n en eski peyzaj
resmi burada bulunmu?tur. Bu,Kapadokya'ya hayat veren da?lardan
birinin,Hasan Da??'n?n patlay???n? tasvir eden bir fresktir. Bug?n Anadolu
Medeniyetleri M?zesinde bulunan resmin ?.?.5700'lere ait oldu?u
saptanm??t?r. Hasan Da??n?n o d?nemde hala aktif bir volkan oldu?u
anla??lmaktad?r.
YERALTI ?EH?RLER?
D?nyada ba?ka bir ?rne?i bulunmayan yeralt?
?ehirleri,m?kemmel bir tekni?in ?r?n?d?r. Havalad?rma sistemleri,hava
dola??m? t?nelleriyle,emniyet ve g?venlik sistemleriyle giri? ve ??k??larda
ilgin? teknikleriyle,zemindeki kuyular?yla ve ??p toplama mekanizmalar?yla
bug?n bile ziyaret?ieri ?a??rtmaktad?r. Kayadan oyulmu? mekanlar,?zellikle
yeralt? ?ehirleri,Kapadokya'n?n en ?nemli k?lt?rel zenginli?idir.Bu
yerle?imler,ilk ?a?larda depremi ve yang?n? bol olan;K??? so?uk,yaz? s?cak
ge?en;A?a?s?z,ormans?z bir co?rafyada insan?n do?an?n imkan ve
s?n?rl?l?klar?n? de?erlendiri?inin en iyi ?rne?idir. Yeralt? ?ehirlerinin
ilk defa ne zaman in?a edildi?i bilinmemektedir.Baz? ara?t?rmalar,yeralt?
?ehirleinin kullan?m bak?m?ndan,?zellikle ilk katlarda mekana giri?
??k??lar?n neolitik devrin ev tipine benzer bi?imde damdan sa?land???na
dikkat ?ekmektedir.Ayr?ca Derinkuyu yeralt? ?ehrinde Hititler'e ait kartal
heykeline,Maz? yeralt? ?ehrinin giri?inde Frigler'e ait kare mekanl? bir
tap?nak ve Kibele'nin kutsal i?aretlerine rastlanm??t?r.Buradan haraketle
yeralt? yehirlerinin b?lgenin en eski yerlemi?lerinden oldu?u
s?ylenebilir.Di?er taraftan yeralt? ?ehirlerinin tehlike an?nda s???nma
amac?yla m? kullan?ld???,s?rekli ya?anan mekanlar m? oldu?u kesin olarak
bilinmemektedir.B?lgede ya?ayan her uygarl?k taraf?ndan kullan?lm??
olmas?,yeni mekanlar ekleyerek geni?letilmesi gibi,nedenlerle bu ?ehirleri
tarihlendirmek imkans?zd?r.Genellikle ilk kat yerle?imlerinin,en eski
yerle?imler oldu?u d???n?lmektedir.
Derinkuyu Yeralt? ?ehri: Yakla??k
100,000 ki?ilik bir toplulu?un bar?nma,yeme,i?me, ibadet,savunma ihtiyac?n?
kar??layabilecek d?zeydedir.?arap ?retimi yap?labilen,i?inde su kuyusu ve
ah?rlar bulunan yeralt? ?ehrinin 18-20 kat oldu?u bilinmektedir.Bu katlardan
sadece 8'i temizlenerek ziyarete a??lm??t?r.Yakla??k 52 havaland?rma
bacas?na sahip bu yeralt? ?erhinin duvarlar?nda tarihlendirmeye yard?m
edecek herhangi bir i?aret yoktur.
Kaymakl? Yeralt? ?ehri: Nev?ehir'in 20
km.g?neyinde Kaymakl? kasabas?ndad?r.8 katl? ?ehrin ilk kat? Hititler
taraf?ndan yap?lm??,di?er katlar? ise Arap-Pers sald?r?lar? s?ras?nda
Romal?lar ve Bizansl?lar taraf?ndan geni?letilmi?tir. 2 km.den fazla bir
alana yay?lan bu yeralt? ?ehrinin normal 4 kat? temizlenmi? ve ayd?nlat?lm??
durumdad?r. Derinkuyu yeralt? ?ehrinde oldu?u gibi,oyulan t?flerinden
sald?r? an?nda kap?lar? i?eriden kapatabilecek s?rg? ta?lar? imal
edilmi?tir.
Maz? Yeralt? ?ehri: Kaymakl? yeralt?
?ehrine 10 km.uzakl?kta,Maz? k?y?nde bulunmaktad?r. Maz? yeralt? ?ehri,derin
bir vadide yer alan k?y?n bat? s?rt?na kurulmu?tur. De?i?ik yerlerinden 4
giri? tespit edilmi?tir. As?l giri? d?zensiz ta?lardan ?r?lm?? koridorla
sa?lanmaktad?r.Yeralt? ?ehrinin giri?inde yer alan mekan ah?rd?r. Geni?
alana yay?lan ah?rlar,di?erlerinden farks?z olmakla birlikte,ah?rlardan
birinin i?inde hayvanlar?n su i?mesi i?in oyulmu? yalak, Maz? yeralt?
?ehrini di?erlerinden ay?ran bir ?zelliktir .?ehrin genel ?zelli?i alt kat
mekan ba?lant?lar?n?n k?sa pasajlarla, ?st kat mekan ba?lant?lar?n?n ise
uzun dar pasajlarla sa?lanmas?d?r.Bu pasajlar?n ?o?u kapand??? i?in yeralt?
?ehrinin ne kadar geni? bir alana yay?ld??? bilinmemektedir.
Tatlarin Yeralt? ?ehri: Ac?g?l il?esine
10 km.uzal?kta,Kale olarak adland?r?lan yama?ta yer almaktad?r.Bug?n sadece
iki kat? ziyarete a??k olan yeralt? yehrinde odalar?n ve dolaplar?n
ebatlar?n?n olduk?a b?y?k olu?u,?ok say?da kilisenin varl??? buran?n askeri
garnizon ya da manast?r kompleksi oldu?unu d???nd?rmektedir.
?zl?ce (Zile) Yeralt? ?ehri: Kaymakl?
kasabas?n?n 6.km bat?s?nda eski ad? Zile olan ?zl?ce k?y?ndedir.Jeolojik
yap?s? ve mimarisiyle di?er yeralt? ?ehirlerinden farkl?d?r.De?i?ik renkte
t?flerden yap?lm??t?r.Kat sistmine g?re yap?lmam??,geni? bir alana
yay?lm??t?r.Yeralt? ?ehrine giri?i sa?layan ta?tan yap?lm?? mekanlar,s?l
yeralt? ?ehrini olu?turan kaya oyma mekanlara g?re daha yenidir.
Ac?g?l Yeralt? ?ehri: ?zl?ce ve Maz?
yeralt? ?ehirleriyle benzerlik g?sterir.Hen?z tam olarak temizlenmemi? olan
yeral? ?ehrinde b?y?k salonlar birbirine t?nellerle ba?lanm??t?r.3 giri?i
bulunan yerle?imin orjinal olmayan 3.giri?inin her iki taraf?na kap?
y?ksekli?inde ta?lar konulmu?,yatay ek ta?la da kap? desteklenmi?tir.
Sivasa G?k?etoprak Yeralt? ?ehri:
G?l?ehir il?e s?n?r? i?erisinde,G?k?etoprak k?y? yak?n?ndad?r.Di?er yeralt?
?ehirlerinden fark?l bir jeolojik bir karaktere sahiptir.En altta kahveringi
?amur ta??,?zerinde t?f,en ?st katta da andezit kaya bloklar?
bulunmaktad?r.Halen tam olarak temizlenmemi? olan yeralt? ?ehrinin 2 kat?
tespit edilebilmi?tir.D?zg?n olmayan dikd?rtgen mekanlar birbirine dar,uzun
koridorlarla ba?lanm??t?r.Yeralt? ?ehrinin i?inde 25 metre derinlikteki su
kuyusunda halen su bulunmaktad?r.
?zkonak Yeralt? ?ehri: ?zkonak kasabas?nda bulunan yeralt?
?ehri apartman d?zenindedir.Mekanlar t?nellerle birbirine ba?lanm??t?r.Bug?n
mekanlar?n t?m? temizlenmi? durumda de?ildir.D??ar?da ?ekillendirilerek
i?eri ta??nma? s?rg? ta?lar?ndaki savunma sistemi geli?mi bir d???ncenin
?r?n?d?r.
PER?BACALARI
?nsano?lunun eski ?a?larda do?aya ve do?an?n ko?ullar?na
tutsak olmas?,?e?itli uygarl?klar?n do?up geli?mesine yol a?m??t?r.Kapadokya
tarihi b?t?n?yle g?zden ge?irildi?inde,buradaki ?e?itli uygarl?klar?n do?a
ko?ullar?n?n b?y?k rol oynad??? g?r?l?r. Kapadokya B?lgesinde bu do?a
ko?ullar?n? d?nyada bir benzeri bulunmayan co?rafyas? ve bu co?rafyaya
e?sizlik kazand?ran peribacalar? olu?turur.Kapadokya co?rafyas? ve
peribacalar? do?an?n iki z?t g?c?n?n birbiri ard?na jeolojik yap?y?
?ekillendirilmesiyle olu?mu?tur.Bu g??lerden ilki,Orta Anadolu
yanarda?lar?n?n (Erciyes,Hasan Da??,Melendiz) s?rekli faaliyet halinde
bulundu?u ve b?lgenin lav,t?f gibi volkanik unsurlarla kapland???
yap?lanma,ikincisi de volkanik faliyetlerin bitmesinden sonra su ve r?zgar?n
etkisiyle ba?layan ve hala devam etmekte olan a??nmad?r. Jeolojik geli?menin
???nc? zaman? Avrupa'da Alpler'in,G?ney Anadolu'da Toroslar'?n ortaya
??kt??? "da? olu?umu" d?nemidir.3.zaman?n 2.yar?s? Neojen denen d?nemde
Kapadokya co?rafyas?n?n hikayesi olu?maya ba?lar. Bu ?a?da Anadolu'da derin
?atlaklar ve ??kme alanlar? meydana gelmi?,ma?ma bu ?atlaklardan y?zeye
??karak Erciyes,Hasan Da??,Melendiz gibi volkan konilerinin olu?mas?na neden
olmu?tur.Bu ?? do?al mimari farkl? zamanlarda farkl? diren?lerle yery?z?ne
??kan volkanik elemanlarla ?nce kendileri ?ekillenmi?,Erciyes 3917,Hasan
Da?? 3268,Melendiz Da?? 2963 metreye ula?m??t?r.Volkanlar?n p?sk?rtt???
volkanik malzeme,??km?? b?lgelere do?ru hareket ederek,daha ?nceden meydana
gelmi? tepe ve vadieri kaplam?? ve b?lgenin g?r?n?m?n? bir platoya
?evirmi?tir.B?lgenin keskin ?s? de?i?iklikleri i?eren iklimi,baharda eriyen
karlar,ya?mur,r?zgar ve nehirlerin etkisiyle Kapadokya bug?nk? g?r?n?m?ne
kavu?mu?tur.Ya?mur ve nehirler de b?y?k vadilerin olu?mas?nda ?nemli bir rol
oynam??t?r. D?rd?nc? jeolojik zamanda ortaya ??kan peribacalar? da genel
hatlar?yla bu volkanik da?lar ile K?z?l?rmak'?n ?evreledi?i yakla??k 288 km?
lik alanda bulunmaktad?r. Volkanik malzeme ile kapl? bu alanda altta
t?fler,?stte bazalt ve andezitler yer almaktad?r. T?flere g?re daha sert bir
yap?da olan bazalt ve andezitler bug?n sadece belli kesimlerde mevcuttur.
Bunlar ya t?flerin ?zerine s?ralanm?? korni?ler ya da koniler ?zerine
yerle?terilmi? bloklar g?r?n?m?ndedir.
Peribacalar? 3 formda s?n?fland?r?labilir;
1- Normal ve tam olu?mu? Peribacalar?; bu t?r i?inde yer alan peribacalar?
ucu a??lm?? kur?un kaleme benzer.Bunlara daha ?ok G?reme civar?nda
rastlan?r.
2- ?zerinde ta? par?alar? olan koni ?eklinde Peribacalar?; Bu t?r i?inde yer
alan peribacalar? mantar g?r?n?m?ndedir.
Bunlara daha ?ok ?rg?p,G?l?ehir,A??ksaray'da rastlan?r.
3- Kenar? dik,tepesi sivri,?evresi yuvarlak peribacalar?; Bunlar de?i?ik boy
ve geni?liktedir.Zelve ve Pa?aba?'da rastlan?r.
Y?rede her k??ede kar??la??lan iki eleman, volkanik
t?fler ve lavlar(andezitler) renklerindeki tezatla hemen dikkati
?eker.Dolay?s?yla g?r?lmeye de?er olan,sadece bi?imsel ?e?itlilik de?il,bir
o kadar da renk ?e?itlili?idir.
Vadilerde beyaz,sar?,pembe,gri,siyah gibi a??kl? koyulu
bir?ok renge rastlan?r.T?fler beyaz ve sar?,lavlar da sert ve koyu renkli
ta?lar? olu?turmu?tur.Bu iki ta??n renk z?tl??? o kadar belirgindirki,olu?malar?ndan
milyonlarca y?l sonra bile y?reye yerle?en insanlar birinci malzemeyi yani
t?f? kullanarak yapt??? yap?tlardan birine Saruhan,sert koyu renkli
malzemenin kullan?ld??? yap?tlardan birine de A?zukarahan ad?n?
vermi?lerdir.
Dervent Vadi'sinin di?er ad?,pembe renkli
peribacalar?ndan ilhamla Pembe Vadi'dir.Ayn? ?ekilde k?rm?z? renkli
peribacalar?n?n bulundu?u ba?ka bir vadiye K?z?l?ukur ad? verilmi?tir.
Y?rede peribacalar? kadar ilgi ?eken ba?ka bir unsur da badlans (k?rg?bay?r)
denen ?ekillerdir.Bunlar,az e?imli yama?larda t?fler ?zerinde olu?an
?izgizel a??nmalar sonucu olu?mu? yuvarlak,yass? ve keskin kenarl? oyuntu
?ekillerdir.Beyaz dalgaar halinde geni? yer kaplayarak ilgi ?ekerler.
T?pk?,canl? varl?klar gibi peribacalar? da zaman i?inde
ihtiyarlamakta,bazalt ba?l?klar koni ?eklindeki g?vdenin a??nmas?yla incelen
boyun k?sm? taraf?ndan ta??namaz hale gelerek d??mektedir. Bunlar?n yerine
yeni peribacalar? olu?maktad?r.
K?z?l?ukur Vadisi : Jeolojik olu?umu ile
dikkat ?eker.G?n bat?m?na do?ru do?al bir k?z?ll??a b?r?n?r.
Ortahisar: Nev?ehir-?rg?p karayolu
?zerindedir.Ortahisar Kalesi hem stratejik ama?larla hemde yerle?im amac?yla
kullan?lm??t?r.Kale eteklerinde y?renin sivil mimari ?rnekleri
bulunmaktad?r.Ortahisar Vadisi yama?lar?na oyulan so?uk hava depolar?nda
b?lgede yeti?en patates,elma ve Akdeniz y?resinden getirilen narenciye
?r?nleri saklanmaktad?r.
Zelve: G?reme-Avanos karayolundan 2
km.i?eride olan ve ?? vadiden olu?an Zelve,peribacalar?n?n en yo?un oldu?u
yerdir.Suyun,a??nman?n ve kaya ??kmelerinin meydana getirdi?i do?al vadiler
ve bunlar? ?evreleyen dik kayalara oyulmu? kaya evleri Kapadokya'n?n en
ilgin? yerleridir.H?ristiyanl???n ?nemli dini merkezlerinden biridir.Yak?n
zamanlara kadar y?re insan?n?n ya?ama devam etti?i ilk vadide ta?tan
yap?lm?? ve eklemelerinde beton kullan?lm?? bir cami bulunmaktad?r.Zelve'nin
en ?nemli ?zelliklerinden biri de kaya evlerin sat?hlar?nda yer alan
g?vercinliklerdir.
Pa?aba?lar?: Zelve yak?n?n?ndaki bir
ba?ka ?reyeri peribacalar?n?n b?t?n ?rneklerinin mevcut oldu?u
Pa?aba?lar?d?r.Eskiden rahipler Vadisi olarak bilinen ve bu alan Bizans
d?neminde tecrit edilmi? bir hayat? tercih eden ke?i?lerin bar?nma yeri
olmu?tur.Peribacalar?ndan birinin i?inde ?nemli ke?i?lerden biri olan Aziz
Simeon ad?na yap?lm?? bir ?apel bulunmaktad?r.
?avu?in: G?reme-Avanos karayolu
?zerindedir.Eski bir yerle?im olan ?avu?in'de y?re ta?lardan
yap?lm??,kayalara oyulmu? evler k?ye farkl? bir mimari
kazand?rmaktad?r.Ancak,evlerin ?zerine kayalar?n d??mesi nedeniyle bug?n
kimse ya?amamaktad?r.
M?ZELER
Kapadokya'da Nev?ehir M?zesi,?rg?p M?zesi ve Hac?bekta?
M?zesi omak ?zere toplam 3 m?ze bulunmaktad?r.
G?reme A??k Hava M?zesi Milli Parklar stat?s?ndedir
Nev?ehir M?zesi; Eski Eserler ve M?zeler Genel
M?d?rl???'n?n 1966 y?l?nda ald??? kararla kurulmu?tur. Damat ?brahim Pa?a
K?lliyesi'nin bir par?as? olan A?evi,S?byan Mektebi m?ze olarak kullan?lmak
?zere restore edilmi?tir.Restorasyon,tanzim ve te?hir i?leri tamamland?ktan
sonra 1967 y?l?nda Damat ?brahim Pa?a Arkeoloji ve Etno?rafya M?zesi olarak
ziyarete a??lm??t?r. M?zenin kurulmas?yla y?llardan beri ihlam edilen ?ren
yerlerinin ?evre d?zeni,kiliselerin restorasyon ve konservasyonu ile yeralt?
?ehirlerinin temizlenmesi ve ???kland?r?lmas? g?ndene gelmi?tir. M?ze,1987
y?l?nda ?imdiki K?lt?r Sitesi b?nyesindeki yerine ta??nm??t?r.M?zede
arkeolojik ve etnografik olmak ?zere iki te?hir salonu mevcuttur.
EL SANATLAR
Kapadokya'n?n tarihi ve do?al zenginli?i ?a?lar boyunca
b?lge insan? taraf?ndan do?al malzemelerle yo?rulup b?t?nle?mi? ve sanata
d?n??t?r?lm??t?r.Kapadokya halk?n?n ge?im kayna?? olan u?ra?larda,bu do?al
ve k?lt?rel varl???n mirasi ?nemli bir yer tutmaktad?r. K?lt?rel miras?
canl? tutmas?n? yan?nda ekonimik bir getiriside olan el sanatlar?
??mlek?ilik, hal? (kilim) dokumac?l???,el yap?m? bebek ?retimi ve oniks ta?
i?lemecili?idir.
??mlek?ilik: ??mlek?ili?in
Kapadokya'daki ge?mi?i Hititler'e kadar uzanmaktad?r. Anadolu'da ??mlek
yap?m? Neolitik devirde (?.?.7000'li y?llar) ?atalh?y?k'te ba?lam??,
?.?.2000'lerde Mezopotamya'dan ticaret i?in gelen Asurlular Hititler'e
??mlek yap?m?n? ??retmi?lerdir. Bu el sanat? b?lgede ya?ayan medeniyetler
taraf?ndan bug?nlere kadar s?rd?r?lm??t?r. Kapadokya'n?n toprak kaplar?yla
(??mlek) ?nl? y?resi Avanos'tur. Volkanik bir arazi ?zerine kurulu olan bu
il?e,bir yandan K?z?l?rmak'?n getirdi?i ?amur,?te yandan yak?n ?evredeki
elveri?li kil yataklar? dolay?s?yla yo?un bir seramik ?retimi i?in uygundur.
?e?itli i?lemlerden ge?ilerek ?st?n nitelikli bir seramik hamuru haline
getirilen ya?l? k?rm?z? toprak basit g?r?n??l? at?lyelerde ?ekil kazan?r.
Yerli halk?n "i?lik" ve "?anakhane" ad?n? verdi?i at?lyeler,g?ne?
almayan,g?steri?siz mekanlard?r. Zemini toprak olan bu at?lyelerde bir ila
d?rt aras?nda tezgah bulunur. Kap?ya yak?n,???k alan bir duvar kenar?na
kurulan tezgaha b?lgede "??kr?k" ad? verilir. ?amur teknelerinde suyla
kar??t?r?larak bekletilen ?amur bir s?re sonra k?vam?n? bulur,elde edildi?i
yata??n t?r?ne g?re silisli,gev?ek,yumu?ak veya ya?l?,sert yada milli
?zellikler g?steren ?amur t?rlerine g?re ?retilecek kap t?r? de se?ilir.
Malzemenin zenginli?i,??mlek ustas?na farkl? b?y?kl?kte seramikler haz?rlama
imkan? tan?r.Ayakla ?evrilerek haraket ettirilen ?ark ?zerindeki ?amur
topa?? d?nmeye ba?lad???nda,birka? dakika i?inde incelip y?kselmeye ba?layan
k?tle sonunda inan?lmaz bir ?ekil kazan?r.?arkta ?ekilen formlar ustaca
yerinden kald?r?l?p "yanalak" ad? verilen havadar bir tezgah ?zerinde
kurumaya b?rak?l?r.Bu s?rada boyama ve cila i?lemleri g?ren kaplar yeterince
kuruduktan sonra 600-700 derece civar?ndaki b?r ?s?da pi?irilen kaplar
sertle?erek istenen ?zelli?e kavu?turulur. Formlar ve boyutlar ihtiyaca ve
?amur t?r?ne g?re ?ekillenir. Geleneksel ?retim, boylar? 20 cm'den 1,5
metreye kadar de?i?en,??mlek,k?p,testi ve g?ve?lerden olu?an i?levsel
gere?ler ?retimidir. Son y?llarda Hitit ve Frig seramikleri ba?ta olmak
?zere ,Anadolu'nun en eski formlar?n? tekrarlayan hediyelik e?ya ?retimi
ba?lam??t?r. G?n?m?zde Ankara,?stanbul ve ?zmir gibi b?y?k kentlerde,hatta
Avrupa'n?n b?y?k kentlerinde dekoratif aksesuarlar satan ma?azalar?r
vitrinlerini s?sleyen Avanos yap?m? testiler,atnik ?anak,??mlek
reprod?ksiyonlar? b?lgenin en ?nemli gelir kaynaklar?ndan biri haline
gelmi?tir.
